Trần Khắc Điền (*)

Phát triển dự án đầu tư mới – chiến lược tăng trưởng vượt bậc của doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam trong thế kỷ 21.

Bình minh của thế kỷ 21 chính là sự thay đổi rộng khắp của nền kinh tế toàn cầu. Khả năng nhanh chóng thích nghi được với sự thay đổi đã trở thành yếu tố sống còn của doanh nghiệp. Việc quản lý dự án đã có một bước chuyển biến từ chỗ chỉ là nguyên tắc về kỹ thuật công nghiệp đã trở thành động cơ cho các hoạt động quản lý công ty, sau đó là sự ra đời của các “văn phòng quản lý dự án” để triển khai công tác quản lý dự án đầu tư.

Nhiều tổ chức & tập đoàn kinh doanh đa quốc gia thậm chí đã có một bước tiến xa hơn trong việc “dự án hóa” các hoạt động trong doanh nghiệp của mình nhằm tăng năng suất, đáp ứng nhanh & hiệu quả hơn đối với những thay đổi của điều kiện thị trường. Hiện nay, đã có rất nhiều tổ chức quốc tế, các đập đoàn đa quốc gia và doanh nghiệp hoạt động theo mô hình dự án.

Bắt đầu từ năng lực quản lý dự án – sức mạnh chiến lược của doanh nghiệp

Trong lĩnh vực nông nghiệp, để tăng cường năng lực cạnh tranh, duy trì tốc độ tăng trưởng trong dài hạn & tối đa hóa lợi nhuận cho cổ đông, thì tư duy về chuỗi giá trị sẽ thúc đẩy doanh nghiệp tập trung phát triển các dự án đầu tư mới như là một phần quan trọng nhất trong chiến lược phát triển của doanh nghiệp, ví dụ: các dự án phát triển vùng trồng nhằm cung ứng nguyên liệu cho nhà máy chế biến nông sản; các dự án xây dựng nhà máy sản xuất phân bón hữu cơ nhằm phục vụ cho chiến lược phát triển vùng trồng liên kết của doanh nghiệp; các dự án nhà máy chế biến sâu nông sản kết hợp với ứng dụng công nghệ truy xuất & truy nguyên sản phẩm nhằm tiếp cận một số thị trường chiến lược (Âu – Mỹ – Nhật) vốn luôn có những yêu cầu rất khắt khe về chất lượng sản phẩm, về trách nhiệm xã hội & ý thức bảo vệ môi trường…

Một cái nhìn tổng thể, nông nghiệp Việt Nam thật khó để phát triển nếu cơ cấu ngành phần lớn chỉ dựa vào trồng trọt, chăn nuôi hoặc nuôi trồng để cung ứng nguồn nguyên liệu tươi thô cho thị trường thế giới, hoặc chỉ tập trung nâng cao năng suất & hạ giá thành sản phẩm. “Phát triển vùng trồng trước, nhà máy đi sau” là mô hình đầu tư an toàn trong ngắn hạn, nhưng “xây dựng nhà máy trước & phát triển vùng nguyên liệu sau” mới thực sự là bài toán kinh tế thành công trong dài hạn. Đây là điểm yếu trong tư duy chiến lược của nhiều doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam, đặc biệt là các doanh nghiệp SME do bởi sự hạn chế về các nguồn lực chiến lược, bao gồm: 1. Chiến lược, 2. Thông tin, 3. Công nghệ, 4. Vốn, 5. Quản trị, và 6. Nguồn nhân lực.

Theo nhận định của chúng tôi, sự tăng trưởng trong tương lai của ngành nông nghiệp Việt Nam sẽ đến từ kết quả phát triển thành công các dự án đầu tư mới, tạo nên sản phẩm mới, thị trường mới, hoặc thậm chí là chuỗi giá trị mới liên ngành liên quan đến nông nghiệp, ví dụ như: các dự án nghiên cứu & ứng dụng công nghệ sinh học; các dự án sản xuất phân bón hữu cơ phục vụ nông nghiệp gắn với các hoạt động bảo vệ môi trường; các dự án trong lĩnh vực kỹ thuật động lực & tự động hóa; các dự án trong lĩnh vực dịch vụ nông nghiệp & ứng dụng công nghệ 4.0… Phát triển dự án đầu tư mới là một trong số những tùy chọn chiến lược trong hoạch định chiến lược kinh doanh (business strategy) hoặc chiến lược công ty (corporate strategy) của doanh nghiệp.

Cơ hội & vai trò của Chuyên gia phát triển dự án đầu tư

Nông nghiệp Việt Nam đã đến lúc không thể chỉ chú trọng vào các chỉ tiêu sản lượng xuất khẩu, mà nhất quyết phải chuyển sang nền nông nghiệp chất lượng cao, tiến tới xây dựng một nền nông nghiệp sản xuất hàng hóa lớn, ứng dụng công nghệ cao hiệu quả và bền vững. Lợi thế của một số sản phẩm nông sản không đồng nghĩa đó là sức mạnh của một Doanh nghiệp, và càng không thể là đại diện cho sức mạnh cạnh tranh của nền nông nghiệp Việt Nam.

Để sản xuất nông nghiệp bền vững thì sản xuất theo chuỗi giá trị có ý nghĩa vô cùng to lớn, nhất là khi nước ta đang hội nhập sâu rộng với thế giới với sản phẩm nông nghiệp chủ yếu là để xuất khẩu. Để một ý tưởng, một giải pháp lớn của doanh nghiệp phát triển thành dự án đầu tư và triển khai được trong thực tế đòi hỏi phải có một chuyên gia đóng vai trò như một “nhạc trưởng” trong dàn nhạc hợp xướng trong suốt thời gian “thai nghén” và “trưởng thành” của một dự án đầu tư.

Trong vai trò là một chuyên gia phát triển dự án đầu tư, “Chuyên gia” phải có kinh nghiệm, uy tín xã hội & một năng lực tổng hợp, đảm đương được những nhiệm vụ quan trọng & mang tính quyết định trong một dự án đầu tư như kiến tạo mô hình kinh doanh, lập báo cáo khả thi dự án đầu tư, tư vấn phát triển quỹ đất nông nghiệp, tư vấn chuyển giao công nghệ, tư vấn phát triển nguồn vốn, tổ chức triển khai xây dựng dự án và xây dựng doanh nghiệp. Thông qua bài viết này, chúng tôi mong muốn được chia sẻ những gì mà chúng tôi đang làm, và hy vọng cùng chung tay đóng góp cho sự phát triển của một lĩnh vực nghề nghiệp mới ở Việt Nam nhưng cũng vô cùng thách thức, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp.

Trần Khắc Điền

Chuyên gia tư vấn của Strategic Foresight

Trần Khắc Điền (*)

(TBKTSG) – Môi trường ô nhiễm thì không thể phát triển bền vững, nên cũng không thể có được nền nông nghiệp hữu cơ.

…bắt đầu từ việc bảo vệ môi trường

Trong quan điểm của chúng tôi, bất cứ giải pháp khoa học nào khi đưa vào ứng dụng thì ngoài tính hữu ích cũng phải đặc biệt chú trọng đến hiệu quả kinh tế của giải pháp, tính liên kết, và có thể tích hợp chung với nhau như là một hệ thống đồng bộ với nhiều giải pháp hữu ích khác nhau nhằm đem lại những giá trị lâu dài cho nông dân, doanh nghiệp, HTX và cộng đồng xung quanh. Giải pháp này chính là sự kết hợp đồng thời của: 1- Vi sinh hóa trong xử lý nguồn thải hữu cơ; 2- Lựa chọn mô hình thu gom và xử lý nguồn thải phù hợp; 3- Tự động hoá & sản xuất ở quy mô công nghiệp; 4- Ứng dụng công nghệ 4.0 để giám sát hoạt động & kiểm soát chất lượng; và 5- Phát triển mô hình kinh tế hợp tác giữa chủ nguồn thải và doanh nghiệp sản xuất phân bón.

Cần sự tham gia của Chuyên gia phát triển dự án đầu tư

Để một ý tưởng, một giải pháp lớn của doanh nghiệp phát triển thành dự án đầu tư và triển khai được trong thực tế đòi hỏi phải có một chuyên gia đóng vai trò như một “nhạc trưởng” trong dàn nhạc hợp xướng trong suốt thời gian “thai nghén” và “trưởng thành” của một dự án đầu tư. Khởi đầu từ hoạt động nghiên cứu tiền khả thi, nghiên cứu khả thi, lập luận chứng kinh tế – kỹ thuật, lập dự toán đầu tư và kế hoạch tài chính, đến các vấn đề pháp lý của dự án, tiếp đó là đàm phán với các quỹ/nhà đầu tư/tổ chức tài chính, và sau cùng là tổ chức đội dự án, thi công dự án và xây dựng doanh nghiệp.

Ngoài ra, để một dự án có tác động và sức ảnh hưởng như dự án kết hợp nông nghiệp – môi trường như đã nói ở trên được hiện thực hóa trong cuộc sống và mang lại những lợi ích thiết thực, đòi hỏi cần có một bàn tay có thể giúp kết nối mở rộng các nguồn lực cơ bản mà đôi khi doanh nghiệp sở hữu ý tưởng/giải pháp không có, ví dụ: quỹ đất dành cho dự án, nguồn cung ứng công nghệ, nguồn vốn, nguồn nhân lực, thông tin, thị trường, khách hàng…

Như vậy đã rõ vai trò trung tâm và rất quan trọng của một chuyên gia phát triển dự án đầu tư như là điểm hội tụ và kết nối các nguồn lực chiến lược cần thiết cho việc xây dựng và phát triển của một dự án đầu tư, cùng doanh nghiệp kiến tạo một mô hình sản xuất sao cho tối ưu nhất, phát triển cân bằng, bền vững và có khả năng tham gia hiệu quả vào chuỗi cung ứng của ngành. Trong quan điểm của chúng tôi, chúng tôi dự báo nghề “chuyên gia phát triển dự án đầu tư” lĩnh vực nông nghiệp nói chung sẽ có cơ hội phát triển mạnh trong những năm sắp tới, khi tư duy và nhận thức của người tiêu dùng và người nông dân về nông nghiệp hữu cơ và thực phẩm sạch đã được nâng cao, tiệm cận với chuẩn  mực quốc tế, khi ấy vai trò của các chuyên gia tâm huyết, có tâm, có tầm sẽ đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc dẫn dắt “con đường nông nghiệp hữu cơ” bởi sự tự hào của nông nghiệp Việt Nam trên bản đồ nông nghiệp thế giới.

Trần Khắc Điền

Chuyên gia tư vấn của Strategic Foresight

Nguồn: Thời báo Kinh tế Sài Gòn https://thesaigontimes.vn/con-duong-nong-nghiep-huu-co/

(TBKTSG) – Doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam có nhiều khiếm khuyết trong các vấn đề: chiến lược, thông tin, công nghệ, vốn, quản trị và nguồn nhân lực.

Vòng đời “sinh – lão” của một doanh nghiệp

Giống như sự phát triển của cơ thể con người, doanh nghiệp cũng được xem như một “cơ thể sống”, tức có sinh (khởi nghiệp), có lão (suy thoái và đi xuống). Tạo hóa sáng tạo nên con người, còn “doanh nghiệp” do phát kiến của con người mà ra. Tuy nhiên, “doanh nghiệp” chưa bao giờ là một cơ thể hay thậm chí là một cỗ máy hoàn hảo cả, và tùy theo trình độ phát triển về kinh tế thị trường, trình độ dân trí và xã hội của một quốc gia mà các “doanh nghiệp” ở quốc gia đó có cấu trúc (xương) và nền tảng (da, thịt, các bộ phận) tốt hơn, vững trãi hơn. Cấu trúc và nền tảng tốt hơn thì năng lực (thể trạng và thể lực) cũng cao hơn so với doanh nghiệp ở các quốc gia kém phát triển khác.

Về cơ bản, vòng đời “sinh – lão” (tức chu kỳ sống) của một doanh nghiệp có thể được tóm lược thành 3 giai đoạn chính sau đây: giai đoạn 1 (khởi nghiệp, kết nối và mở rộng cơ hội kinh doanh), giai đoạn 2 (nâng cao năng lực kinh doanh, quản lý & quản trị công ty), và giai đoạn 3 (xử lý khủng hoảng, giải cứu, tái cấu trúc và vực dậy doanh nghiệp). Với một doanh nghiệp được đánh giá là trưởng thành (sau từ 5 đến 10 năm, tùy doanh nghiệp) thường đã trải qua đủ 3 giai đoạn phát triển của vòng đời này. Trong phạm vi bài viết này, chúng tôi sẽ chỉ tập trung vào giai đoạn 2 của doanh nghiệp SME (nói chung), và doanh nghiệp lĩnh vực nông nghiệp ở Việt Nam (nói riêng).

6 vấn đề của doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam

1. Chiến lược

Doanh nghiệp nông nghiệp phần lớn là doanh nghiệp nhỏ và rất nhỏ. Xuất phát điểm của chủ doanh nghiệp phần lớn cũng từ nông dân mà ra, do vậy cũng không lạ khi những khái niệm như: “chuỗi cung ứng”, “chuỗi giá trị”, “chiến lược phát triển”, “hoạch định, thực thi và giám sát chiến lược”… hiếm khi xuất hiện trên các báo cáo tổng kết cuối năm của doanh nghiệp, mà nội dung chính trong báo cáo chỉ tập trung cho khả năng cạnh tranh của sản phẩm hiện có, kế hoạch sản xuất và bán hàng cho từng năm trong một phạm vi địa lý hoặc một phân khúc thị trường cụ thể nào đó. Và vì là doanh nghiệp nhỏ, vốn ít, nên cũng không thể sản xuất ra được nhiều sản phẩm, dòng sản phẩm, do vậy sự tồn tại của những doanh nghiệp như vậy phụ thuộc hoàn toàn vào vòng đời sống của những sản phẩm mà doanh nghiệp hiện có.

Năng lực tư duy, hoạch định và thực thi chiến lược có ý nghĩa quan trọng đảm bảo sự thành công trong quá trình phát triển & tái sinh của một doanh nghiệp. Một hệ thống quản lý chiến lược tốt luôn hữu ích trong việc: 1) Đánh giá kết quả kinh doanh của doanh nghiệp, hiệu quả hoạt động của các bộ phận, chỉ tiêu và hiệu suất làm việc các quản lý cấp trung; 2) Điều phối hoạt động của các đơn vị kinh doanh, bộ phận, thành viên trong công ty; 3) Tạo động cơ thúc đẩy đối với các cấp quản lý đạt được các mục tiêu đã định; và 4) Giúp lãnh đạo công ty biết được khi nào cần can thiệp vào các quyết định của quản lý đơn vị hoặc bộ phận. Ngoài ra, doanh nghiệp cũng nên lưu ý hơn vai trò quan trọng và không thể thiếu của hệ thống kiểm tra và đánh giá chiến lược trong doanh nghiệp.

2. Thông tin

Để thực thi chiến lược, trước hết phải xây dựng được nền tảng quản lý thông tin doanh nghiệp, bao gồm hệ thống quản lý thông tin nội bộ và thông tin thị trường. Trong nhiều năm qua, các doanh nghiệp nông nghiệp hầu như chỉ tập trung vào hoạt động sản xuất nông nghiệp và phát triển hệ thống bán hàng nhằm tìm kiếm lợi nhuận trong ngắn hạn chứ chưa tập trung nhiều nguồn lực nhằm xây dựng cho mình một hệ thống quản lý thông tin doanh nghiệp một cách bài bản và có khoa học.

Trong thế giới kinh doanh đang biến đổi nhanh chóng như hiện nay nên việc xây dựng hệ thống quản lý thông tin là để thực thi chiến lược, chứ không phải chỉ nhằm phục vụ cho mục tiêu quản lý doanh nghiệp. Những doanh nghiệp hoạt động hiệu quả nhất đều xây dựng được một nền tảng vận hành vững chắc, tức số hóa các quy trình quản lý cốt lõi. Nền tảng vận hành vững chắc giúp doanh nghiệp linh hoạt trong việc ra quyết định chính xác cả trong ngắn và dài hạn. Đây chính là vũ khí giúp các doanh nghiệp nông nghiệp sớm nắm bắt được những cơ hội kinh doanh mới và vượt lên đối thủ cạnh tranh.

Hệ thống thông tin là việc tổ chức hợp lý các quy trình kinh doanh với cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin, thể hiện các yêu cầu chuẩn hóa và tích hợp của mô hình hoạt động trong doanh nghiệp. Để có được một hệ thống thực sự hiệu quả, đòi hỏi các cấp quản lý phải có tầm nhìn dài hạn về các quy trình tác nghiệp, tính hệ thống của các ứng dụng thông minh trong các dự án riêng lẻ, qua đó xây dựng được các khả năng phù hợp nhất cho những mục tiêu dài hạn, chứ không phải chỉ để đáp ứng các nhu cầu hiện tại.

3. Công nghệ

Phạm trù “công nghệ” trong phạm vi bài viết này bao gồm: nghiên cứu khoa học (Science), kỹ thuật (engineering), máy móc thiết bị (machinery), tự động hóa (automation), công nghệ thông tin (IT), trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ sinh học (biotechnology)… Không quá nhiều bàn cãi, công nghệ chính là trụ cột, là xương sống cho nền kinh tế (nói chung) và kinh tế nông nghiệp Việt Nam (nói riêng).

Đây cũng chính là trăn trở lớn nhất của các doanh nghiệp SME Việt Nam trong nhiều năm qua, bởi năng lực nghiên cứu – phát triển và năng lực thiết kế – chế tạo của các doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn rất hạn chế. Công nghệ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm giá thành sản xuất và củng cố thương hiệu sản phẩm khi doanh nghiệp muốn tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Thương hiệu của công nghệ quyết định uy tín và giá trị của sản phẩm trong một số thị trường cụ thể. Ví dụ: để tiếp cận được thị trường khó tính như Nhật – Âu – Mỹ, thì con đường ngắn và hiệu quả nhất vẫn là nhận chuyển giao công nghệ từ các nước G7 thông qua các chương trình tài trợ tài chính xuất khẩu của nước sở tại, hợp tác đầu tư với doanh nghiệp xuất khẩu công nghệ hoặc doanh nghiệp nhập khẩu sản phẩm của doanh nghiệp…

Ra biển lớn, sự phát triển tất yếu của doanh nghiệp Việt Nam

Ra biển lớn là chấp nhận rủi ro. Biến lớn chứa đựng cả những cơ hội “cá về đầy khoang”, cũng như rủi ro từ những cơn bão lớn. Chúng ta đang sống trong một thế giới phẳng. Những dỡ bỏ rào cản về chính trị cùng những tiến bộ vượt bậc của cuộc cách mạng số đang làm cho thế giới “phẳng ra” và không còn nhiều trở ngại về địa lý như trước. Trong thế giới phẳng, các nước đều phải tiến hành đổi mới và hội nhập để khai thác hết thuận lợi và hạn chế tối đa khó khăn do thế giới phẳng gây ra nếu không muốn bị đẩy ra khỏi “đường ray của con tàu phát triển”. Trích từ “The World is Flat”.

 

4. Vốn

Vốn là quan trọng, nhưng không phải là tất cả. Trong góc nhìn của chuyên gia tái cấu trúc, vốn chỉ là một trong các thành phần quan trọng trong “nguồn lực chiến lược” để doanh nghiệp có thể tồn tại và phát triển. Chuyên gia thì nói “vốn thì có rất nhiều”, nhưng doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ vẫn than không biết tìm vốn ở đâu. Vậy vốn ở đâu và doanh nghiệp phải làm gì để có vốn?

Câu trả lời nằm trong “6 vấn đề của doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam” trong phạm vi bài viết này. Doanh nghiệp nhỏ phải thay đổi, bắt đầu từ tư duy và nhận thức như thể đã là một doanh nghiệp lớn. Từ đây câu chuyện “con gà và quả trứng” bắt đầu. Thay đổi để có vốn, có vốn thì mới phát triển mạnh mẽ được. Người ta (nhà đầu tư) giao tài sản (vốn) cho anh, không hẳn là vì nhu cầu của anh, mà vì họ tin tưởng anh có khả năng bảo toàn được tài sản thay họ, làm cho tài sản đó phát triển lớn hơn, đem lại lợi ích nhiều hơn cho nhà đầu tư, cho các đối tượng liên quan đến doanh nghiệp và phần nào đó là phụng sự xã hội. Đây là quy luật tất yếu của kinh tế thị trường.

5. Quản trị

Trong những năm gần đây, ở Việt Nam có sự bùng nổ về số lượng doanh nghiệp vừa và nhỏ, đặc biệt là sự hình thành những nhóm công ty mà ở Việt Nam thường gọi là “tập đoàn” với quy mô lớn, nhỏ khác nhau. Tuy nhiên, ý kiến chung vẫn cho rằng số lượng doanh nghiệp thực sự lớn và có sức cạnh tranh quốc tế ở Việt Nam là không nhiều, bởi phần lớn doanh nhân Việt vẫn chưa nhận ra được tầm quan trọng của việc thực hành quản trị doanh nghiệp tốt, vốn là nhân tố cực kỳ quan trọng trong cạnh tranh quốc tế, và cũng đồng thời là chìa khóa mở ra cho những cơ hội tiếp nhận các nguồn vốn đầu tư nước ngoài.

Quản trị công ty có thể được áp dụng và đem lại lợi ích cho mọi công ty, bất chấp quy mô, loại hình tổ chức, số lượng cổ đông, cơ cấu sở hữu và đặc tính khác. Tất nhiên, không thể có một giải pháp phù hợp cho mọi công ty và các công ty cần phải thận trọng trong việc áp dụng các tiêu chuẩn quản trị công ty. Quản trị công ty là con đường duy nhất mà doanh nghiệp SME (nói chung) và doanh nghiệp nông nghiệp (nói riêng) phải đi qua để có thể lớn mạnh và trường tồn.

6. Nguồn nhân lực

Nguồn nhân lực là sức mạnh chiến lược của doanh nghiệp. Nguồn nhân lực đóng vai trò ngày càng quan trọng trong tư duy phát triển của chủ doanh nghiệp Việt Nam. Nguồn nhân lực có thể tạo ra sự bức phá ngoạn mục trong tăng trưởng, nhưng cũng có thể là nguyên nhân chính phá hủy mọi nỗ lực của doanh nghiệp chỉ trong một thời gian ngắn.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, nếu doanh nghiệp đặt mục tiêu tăng trưởng trong tương lai đến từ việc phát triển thành công các dự án đầu tư mới, sản phẩm mới nhằm tăng sức mạnh cạnh tranh cho doanh nghiệp, khi ấy sẽ tạo ra những thay đổi mang tính cấu trúc trong tổ chức của doanh nghiệp. Việc thực thi chiến lược và kết quả thu được từ môi trường kinh doanh sẽ phụ thuộc rất lớn vào chất lượng đội ngũ nhân sự, đặc biệt là nhân sự quản lý cấp trung (quản lý chức năng, kỹ thuật) trong doanh nghiệp. Khi quy mô của doanh nghiệp lớn lên, đội ngũ này sẽ trở thành đầu tàu trong quá trình phát triển của doanh nghiệp.

Trần Khắc Điền

Chuyên gia tư vấn của Strategic Foresight

Nguồn: Thời báo Kinh tế Sài Gòn https://thesaigontimes.vn/tbktsg-so-3-2021-thu-thue-dich-vu-so/

(TBKTSG) – Nông nghiệp là ngành đóng góp cho sự ổn định kinh tế của Việt Nam, đặc biệt trong những thời kỳ khó khăn do lạm phát, suy thoái kinh tế. Trong tương lai, nông nghiệp cũng sẽ là một trong những ngành quan trọng bậc nhất tạo ra sự thịnh vượng cho quốc gia, nhưng để hiện thực hóa điều này cần tập trung đầu tư vào những ngành mà thoạt nhìn thì không phải nông nghiệp.

Thách thức của nền kinh tế nông nghiệp Việt Nam

Nông nghiệp là ngành đóng góp cho sự ổn định kinh tế, Việt Nam cũng đã dựa vào nông nghiệp để ổn định tình hình an ninh lương thực trong các năm lạm phát, suy thoái kinh tế, và trong tương lai, nông nghiệp cũng sẽ là một trong những ngành quan trọng bậc nhất tạo ra sự thịnh vượng cho quốc gia. Tuy nhiên, để nền kinh tế nông nghiệp Việt Nam phát triển bền vững và hội nhập hiệu quả vào thị trường toàn cầu, thì 4 vấn đề sau đây luôn là những thách thức chiến lược đối với các doanh nghiệp, các nhà hoạch định chính sách vĩ mô: 1. Năng suất & quy mô sản xuất; 2. Chất lượng sản phẩm & thương hiệu quốc gia; 3. Năng lực R&D và sự tự chủ công nghệ; và 4. Khả năng tạo lập thị trường hoặc ảnh hưởng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ai tham gia tạo lập cấu trúc chuỗi giá trị nông nghiệp Việt Nam ?

Trong quan điểm và cách nhìn hiện nay về CHUỖI GIÁ TRỊ NGÀNH của ngành nông nghiệp Việt Nam (nhà kinh tế, nhà hoạch định chiến lược và xây dựng chính sách) có thể được tóm lược trong lưu đồ tổng thể sau đây:

Đây là cơ sở để Nhà nước thiết lập chính sách nhằm hỗ trợ toàn diện cho ngành nông nghiệp. Tuy nhiên, có một thực tế không vui là mức độ và quy mô phát triển của ngành (và những ngành phụ trợ có liên quan đến nông nghiệp) trên thị trường thế giới trong những năm qua thực sự chưa tương xứng với những gì mà ngành đã nhận được, có thể kể ra như: hệ thống các chính sách hỗ trợ cả trong ngắn và dài hạn (*), các chương trình tài trợ tín dụng ưu đãi, các chương trình xúc tiến thương mại trong nước và quốc tế…

Lý giải cho vấn đề này, câu trả lời thật đơn giản, khung lưu đồ chuỗi giá trị ở trên chỉ là lý thuyết tổng thể, là nền tảng để phát triển tư duy chiến lược ngành và xây dựng chính sách tầm quốc gia cho ngành nông nghiệp, và chắc chắn nó không nằm trên bàn của các nhà hoạch định chiến lược trong phạm vi của một doanh nghiệp. Chiến lược cạnh tranh của doanh nghiệp chỉ tập trung vào sản phẩm và chuỗi giá trị sản phẩm trong ngành mà nó đang hoạt động, và thường ít liên quan đến chuỗi giá trị và chiến lược ngành ở tầm vĩ mô của các cơ quan quản lý Nhà nước, bởi đây mới thực sự là vấn đề sống còn của doanh nghiệp.

(*) Tham khảo một số chính sách dành cho nông nghiệp hiện nay:

• Chính sách miễn, giảm tiền sử dụng đất
• Chính sách miễn, giảm tiền thuê đất, thuê mặt nước của Nhà nước
• Chính sách hỗ trợ tập trung đất đai
• Chính sách tiếp cận, hỗ trợ tín dụng
• Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nghiên cứu, chuyển giao, ứng dụng nông nghiệp công nghệ cao
• Chính sách hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực, phát triển thị trường
• Chính sách hỗ trợ đầu tư cơ sở: Bảo quản, chế biến nông sản; giết mổ gia súc, gia cầm; chế tạo thiết bị, linh kiện, máy nông nghiệp; sản xuất sản phẩm phụ trợ
• Chính sách hỗ trợ đầu tư cơ sở chăn nuôi bò sữa, bò thịt
• Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp cung cấp dịch vụ công và đầu tư kết cấu hạ tầng nông nghiệp, nông thôn….

Chuỗi giá trị nông nghiệp không chỉ có nông sản

Tiếp theo câu chuyện về chuỗi giá trị, khái quát lại ta có “ngành trong ngành” trong chuỗi giá trị nông nghiệp, ví dụ ngành công nghệ sinh học có các sản phẩm phục vụ cho công đoạn 1 (chất cải tạo đất, phân bón vi sinh), công đoạn 2 (chế phẩm sinh học trị nấm, côn trùng), và công đoạn 5 (nước rửa, chất bảo quản rau củ quả) trong chuỗi giá trị nông nghiệp. Các sản phẩm trong ngành công nghệ sinh học, ngoài phục vụ cho lĩnh vực nông nghiệp (ngành trồng trọt, thủy sản, chăn nuôi), thì vẫn còn có thể phát triển ra được rất nhiều dòng sản phẩm có giá trị khác phục vụ trong lĩnh vực môi trường và sức khỏe.

Tương tự đối với ngành kỹ thuật động lực và tự động hóa, thì sản phẩm của nó cũng phục vụ cho các công đoạn 1, 2 và 5 trong chuỗi giá trị nông nghiệp và thậm chí còn mở rộng hơn ra ngoài chuỗi. Điểm chung của các sản phẩm trong 2 ngành được ví dụ vừa nói ở trên là chúng có thể được xuất khẩu ra nước ngoài, tham gia cung ứng cho một số công đoạn trong chuỗi giá trị tương tự ở các quốc gia đang phát triển.

Tập trung đầu tư cho các thành phần tạo giá trị gia tăng vượt trội cho nông sản trong chuỗi giá trị nông nghiệp

Đứng ở góc độ quản lý nhà nước có thể xem đây là một đề xuất chiến lược dành cho các nhà làm chính sách quốc gia. Tuy nhiên, mục tiêu chính mà chúng tôi muốn hướng đến chính là kêu gọi sự tham gia từ khối kinh tế tư nhân đầu tư mạnh mẽ hơn, quyết liệt hơn vào các ngành – lĩnh vực sau đây, thay vì trông chờ sự ra đời và hỗ trợ từ các viện trường, trung tâm nghiên cứu, các dự án đầu tư…bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước:

1- Dự án lĩnh vực nghiên cứu & ứng dụng công nghệ sinh học

Lĩnh vực khoa học này luôn được Nhà nước dành cho sự ưu tiên và quan tâm lớn từ giữa những năm 1990. Đây là lĩnh vực đầu tư đòi hỏi trình độ công nghệ và chất xám rất cao, nhưng lại vô cùng thú vị bởi các sản phẩm và khả năng ứng dụng của nó vô cùng rộng rãi, từ lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, môi trường, đến cả lĩnh vực thực phẩm và dược phẩm.

Với lĩnh vực nông nghiệp, các sản phẩm ứng dụng trong ngành công nghệ sinh học chắc chắn sẽ trở thành một trong những trụ cột quan trọng của nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao ở Việt Nam, và để phát triển bền vững thì công nghệ sinh học lại tham gia giải quyết tiếp các vấn đề nghiêm trọng về môi trường trong sản xuất nông nghiệp và thực phẩm. Thực tế, hiện nay đã có nhiều trung tâm nghiên cứu ứng dụng quy mô nhỏ được thành lập để giải quyết các vấn đề trên, nhưng chưa thực sự tạo ra cú hích mạnh mẽ trong việc phát triển công nghệ sinh học ứng dụng thành một ngành công nghiệp ở tầm quốc gia.

2- Dự án lĩnh vực xử lý nguồn thải & sản xuất phân bón hữu cơ

Vì mục tiêu “môi trường trong sạch, nông nghiệp an toàn, và tài nguyên tái tạo”, nên việc kết hợp các ứng dụng khoa học tiên tiến nhất trong sản xuất nông nghiệp và xử lý chất thải hữu cơ, biến các phế thải trong nông nghiệp và sinh hoạt thành những nguồn tài nguyên có giá trị cho ngành nông nghiệp là một chiến lược lớn, đòi hỏi sự tham gia của nhiều thành phần, trong đó thành phần quan trọng nhất vẫn là doanh nghiệp.

Về nguyên liệu sản xuất phân bón hữu cơ, chúng ta có nhiều thuận lợi, riêng phế phụ phẩm trong nông nghiệp có khoảng 60-70 triệu tấn/năm, tổng khối lượng phân động vật được tạo ra trên toàn quốc vào khoảng 80 triệu tấn mỗi năm. Do vậy, nếu xây dựng được chuỗi giá trị sử dụng phế/phụ phẩm nông nghiệp làm phân bón hữu cơ sẽ mang lại nhiều lợi ích kinh tế như: cung cấp đầu vào cho ngành nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ, giảm ô nhiễm môi trường, bảo vệ sức khoẻ cộng đồng và thúc đẩy sự phát triển của ngành du lịch sinh thái.

3- Dự án lĩnh vực nghiên cứu, thiết kế và chế tạo kỹ thuật động lực & tự động hóa

Là trụ cột trong nhiều ngành công nghiệp khác nhau phục vụ cho công cuộc công nghiệp hoá và phát triển kinh tế của đất nước, trong đó có nông nghiệp, nên mục tiêu mà chúng tôi muốn hướng đến là các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo, kỹ thuật động lực, kỹ thuật số, máy móc thiết bị và tự động hóa chuyên phục vụ trong ngành nông nghiệp và các ngành có liên quan trong chuỗi giá trị nông nghiệp như: ngành chế biến thực phẩm, năng lượng, môi trường… dựa trên một số nền tảng năng lực cốt lõi như: nghiên cứu & phát triển; thiết kế & chế tạo; hoặc tư vấn đầu tư & chuyển giao công nghệ, những những tiến bộ mới nhất về khoa học kỹ thuật và công nghệ trên thế giới, đưa vào ứng dụng phù hợp với điều kiện sản xuất và khả năng tài chính của các doanh nghiệp Việt Nam.

4- Dự án trung tâm dịch vụ phát triển nông nghiệp công nghệ cao

Xưa nay chúng ta chỉ quen và nhận biết về sự quan trọng của cơ sở hạ tầng trong phát triển nông nghiệp là logistic, mà quên mất hoặc nói cách khác là chưa thực sự coi trọng vai trò của hạ tầng dịch vụ phát triển nông nghiệp như: trung tâm hội nghị quốc gia về nông nghiệp; trung tâm xúc tiến thương mại, đầu tư và hợp tác quốc tế; trung tâm trình diễn các mô hình kinh tế xanh, nông nghiệp công nghệ cao; trung tâm tư vấn chuyển giao công nghệ và phát triển vùng trồng… các trung tâm này, khi có sự tham gia mạnh mẽ của khối kinh tế tư nhân, và nếu được tổ chức thành một tổ hợp liên hoàn với hệ thống logistic của từng khu vực và quốc gia sẽ tạo ra một hệ “chân đế” rất vững vàng cho nền nông nghiệp trong phát triển kinh tế của Việt Nam.

Trần Khắc Điền

Chuyên gia tư vấn của Strategic Foresight

Nguồn: Thời báo Kinh tế Sài Gòn https://thesaigontimes.vn/chuoi-gia-tri-nong-nghiep-dau-chi-co-nong-san/

(TBKTSG) – Việt Nam là nước xuất khẩu nông sản và để xuất khẩu có thể cạnh tranh thì phải hy sinh lợi ích của người nông dân. Đó là nghịch lý của một ngành được ví như trụ đỡ của nền kinh tế.

Áp lực của nền kinh tế nông nghiệp Việt Nam

Nền kinh tế nông nghiệp Việt Nam hiện nay đang chịu áp lực lớn từ nhiều phía: thứ nhất là năng suất và chất lượng nông sản thấp do bởi sự manh mún của các mô hình sản xuất nông nghiệp truyền thống. Giá trị gia tăng tạo ra trên sản phẩm là không đáng kể và người nông dân cơ bản vẫn còn quá khó nhọc và “cô đơn” trên mảnh đất của mình; thứ hai là tình trạng biến đổi khí hậu là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến mưa bão, lũ lụt, hạn hán… bất thường và khó dự báo hơn trước. Hậu quả của biến đổi khí hậu ở đồng bằng sông Cửu Long đã đến nhanh hơn và gây thiệt hại lớn hơn so với các kịch bản đã đưa ra. Trên thực tế, những rủi ro về thiên tai, khí hậu, dịch bệnh, lợi nhuận thấp… đang là những rào cản khiến cho việc thu hút doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực này rất e dè;

và thứ ba, đại dịch COVID-19 đang ảnh hưởng trầm trọng đến nền kinh tế các nước, trong đó có Việt Nam. Các dự báo quốc tế mặc dù đều đánh giá cao thành quả ứng phó với dịch bệnh của Việt Nam và khả năng hồi phục của nền kinh tế, song đều dự báo mức tăng trưởng GDP của Việt Nam năm 2020 chỉ đạt mức trên dưới 3%, và với vai trò là “bệ đỡ” của nền kinh tế như việc bảo đảm an ninh lương thực, thực phẩm và các nhu cầu thiết yếu cho đời sống của gần 100 triệu người sẽ là một thách thức vô cùng lớn.

Tái cấu trúc nông nghiệp – cần một động lực mới để phát triển

Để trở thành một nền nông nghiệp sản xuất lớn, cần tạo ra động lực mới cho phát triển. Trong quan điểm phổ biến hiện nay thì tái cấu trúc kinh tế nông nghiệp là đưa ra được một quyết sách mới cho phát triển nông nghiệp , bao gồm chính sách đất đai phù hợp, chính sách tạo lập quan hệ sản xuất mới, điều cần quan tâm đầu tiên là chính sách nào sẽ tạo nên động lực cho phát triển. Một chính sách tạo được động lực phải dựa trên nguyên tắc chia sẻ lợi ích từ phát triển, bao gồm lợi ích chung của quốc gia, lợi ích của cộng đồng địa phương và lợi ích của các bên tham gia vào quá trình sản xuất. Từ động lực đó, có thể đưa ra các cơ chế cụ thể giúp gia tăng năng suất, sản lượng và chất lượng nông sản với giá trị gia tăng cao hơn.

Tái cấu trúc nông nghiệp – cần một nền nông nghiệp chất lượng cao

Đã đến lúc không thể chỉ chú trọng vào các chỉ tiêu sản lượng xuất khẩu, mà nhất quyết phải chuyển sang nền nông nghiệp chất lượng cao, tiến tới xây dựng một nền nông nghiệp sản xuất hàng hóa lớn, ứng dụng công nghệ cao hiệu quả và bền vững. Nông nghiệp công nghệ cao chắc chắn không phải một mô hình kinh tế nên phải gắn liền với chuỗi giá trị sản phẩm và của ngành.

Do đó, tư duy và định hình hình lại các mô hình sản xuất nông nghiệp hiện nay là yêu cầu cấp bách hơn bao giờ hết, trong đó, nhà nước nên: 1- khuyến khích và hỗ trợ các dự án nông nghiệp hữu cơ theo mô hình phát triển bền vững; 2- tập trung đầu tư cho khoa học công nghệ và tăng cường ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất nông nghiệp; 3- chú trọng xây dựng chiến lược phát triển các sản phẩm nông sản chủ lực có thể tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu; 4- coi trọng vai trò tạo động lực & dẫn dắt của các tập đoàn kinh tế tư nhân trong lĩnh vực nông nghiệp; và 5- khởi tạo nguồn quỹ mới chuyên cho đầu tư phát triển ngành sản xuất công nghiệp nông nghiệp.

Trong phạm vi một doanh nghiệp, khái niệm “Kiến tạo” mang ý nghĩa tương tự như “Tái lập doanh nghiệp”. Tái lập doanh nghiệp là quá trình tư duy lại (rethink), thiết kế lại (redesign) và xây dựng lại (rebuild) doanh nghiệp nhằm trở nên hiệu quả hơn cho những nhu cầu và mục tiêu mới, và sẵn sàng cho sự thay đổi trong tương lai.

Còn tái cấu trúc là thiết kế lại và xây dựng lại các thành phần hoặc toàn bộ kiến trúc doanh nghiệp (hoặc cấu trúc nền nông nghiệp) nhằm giúp doanh nghiệp trở nên hiệu quả hơn cho nhu cầu và mục tiêu hiện tại.

Tái cấu trúc nông nghiệp – hành động từ quan điểm của doanh nghiệp

Con đường nông nghiệp hữu cơ là phát triển bền vững

1- Môi trường trong sạch. Môi trường là không gian sống của con người và sinh vật, và cũng là nơi cung cấp các nhu cầu về tài nguyên cho con người. Môi trường là nơi chứa đựng, đồng hóa các chất thải của con người và sinh vật thải vào môi trường. Các chất thải này bị các quá trình vật lý, hóa học, sinh học phân hủy thành các chất vô cơ, hữu cơ, vi sinh và quay trở lại phục vụ con người. Tuy nhiên, sự phát triển thiếu kiểm soát trong hoạt động nông-lâm-ngư nghiệp hiện nay đang gây ra những hệ lụy ở mức báo động cho môi trường sinh thái và chất lượng sống của chúng ta.

2- Nông nghiệp an toàn. Là nền nông nghiệp coi an toàn thực phẩm, chất lượng hàng hoá nông sản là trọng tâm. Thực phẩm sạch là thực phẩm luôn giữ được chất lượng tự nhiên vốn có của nó, không nhiễm các hóa chất trong quá trình chế biến, bảo quản…. Ngoài ra, thực phẩm sạch còn phải có tính nhân văn, được sản xuất bởi những người có “lương tâm sạch”, tức là chấp hành tốt pháp luật, có ý thức bảo vệ môi trường và vì lợi ích người tiêu dùng. Người mua sẽ trả giá cao hơn cho người sản xuất thực phẩm sạch không phải chỉ vì thực phẩm sạch và an toàn hơn cho sức khỏe của người tiêu dùng, mà còn có ý nghĩa nhân văn, đó là muốn góp phần bảo vệ môi trường và khuyến khích thực hành sản xuất nông nghiệp tốt, từng bước minh bạch hóa thị trường nông sản an toàn cho người tiêu dùng, từ đó xây dựng được nền nông nghiệp an toàn.

3- Tài nguyên tái tạo. Là một phần của môi trường tự nhiên, tài nguyên tái tạo là loại tài nguyên có sản lượng bền vững và là một trong những chỉ số quan trọng của phát triển bền vững. Khai thác bền vững nguồn tài nguyên tái tạo có thể làm giảm ô nhiễm không khí, ô nhiễm nguồn nước, suy thoái đất và phá hủy môi trường sống. Nếu tốc độ các nguồn tài nguyên tái tạo được tiêu thụ vượt quá tốc độ tái tạo, sự tái tạo và tính bền vững sẽ không còn được đảm bảo.

Nông nghiệp hữu cơ – ứng dụng công nghệ cao

Ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp hữu cơ, hàm ý các hoạt động sản xuất nông nghiệp dựa trên các thành tựu đột phá trong công nghệ thông tin, công nghệ sinh học (chọn tạo và lai giống, bảo quản nông sản thực phẩm…), công nghệ nano (phòng trừ bệnh hại, phân bón cho cây trồng…) và công nghệ lượng tử (xử lý nước…). Với nông nghiệp công nghệ cao đó là tập trung thay đổi phương thức sản xuất từ truyền thống sang hiện đại nhằm thay đổi phương thức quản lý nông nghiệp, mở đường cho những hoạt động sản xuất chính xác, chặt chẽ mà con người không cần có mặt trực tiếp thông qua ứng dụng công nghệ 4.0. Để đất nước Việt Nam (nói chung) và nông nghiệp Việt Nam (nói riêng) có cơ hội tiếp cận những thành tựu của tương lai này, nhà nước nên có cơ chế đặc biệt nhằm chào đón các nhà khoa học – kiều bào trên khắp thế giới có nguyện vọng trở về phục vụ cho đất nước.

Tập trung vào chuỗi giá trị

Chuỗi giá trị là tư duy chiến lược chứ không phải là mô hình kinh doanh như nhiều người lầm tưởng. Dù có thể đa dạng về hình thái sản xuất song các mô hình nông nghiệp hữu cơ phải đáp ứng được ba yêu cầu cơ bản. Một là, phải có được lợi thế về quy mô, tức sản xuất nông nghiệp ở quy mô công nghiệp, nhờ đó tạo khả năng tốt hơn trong hấp thụ vốn và công nghệ. Hai là, phải gắn vào chuỗi giá trị, bao gồm chuỗi giá trị sản phẩm (ví dụ: hạt gạo, cám gạo, dầu gạo, silica…) và chuỗi giá trị ngành (R&D, tạo giống, trồng trọt, chế biến, logistic và phân phối). Ba là, sản phẩm làm ra phải có cơ hội tham gia được vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Từ chuỗi giá trị sản phẩm trong ngành và ngành có liên quan để chọn ra một/nhóm sản phẩm có giá trị gia tăng cao, có lợi thế cạnh tranh cao về chất lượng và giá bán nhằm tập trung nguồn lực hỗ trợ cho các doanh nghiệp có sản phẩm xâm nhập sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Để sản xuất nông nghiệp bền vững thì sản xuất theo chuỗi giá trị có ý nghĩa vô cùng to lớn, nhất là khi nước ta đang hội nhập sâu rộng với thế giới, sản phẩm nông nghiệp chủ yếu là xuất khẩu. Do đó, từng nông hộ, HTX, doanh nghiệp đơn lẻ không thể tự thực hiện được chuỗi sản xuất và tiêu thụ ở thị trường quốc tế. Liên kết giữa các nông hộ, HTX và doanh nghiệp mới đủ năng lực nâng cao giá trị cho nông sản Việt và tiếp đó là xâm nhập thị trường trường quốc tế.

Động lực dẫn dắt & sức mạnh đến từ các tập đoàn kinh tế tư nhân

Ai có khả năng tư duy, hoạch định & thực hành tốt chiến lược về chuỗi giá trị nông nghiệp, và đâu là điểm đến an toàn cho những phát kiến đột phá về công nghệ ứng dụng cho nông nghiệp hữu cơ nếu không phải là các tập đoàn kinh tế tư nhân? Có một thực tế buồn là tập đoàn kinh tế tư nhân có xuất thân gốc và đi lên từ nông nghiệp ở Việt Nam chỉ đếm trên đầu ngón tay, và các tập đoàn có năng lực R&D về khoa học công nghệ ứng dụng cho nông nghiệp CNC thì càng hiếm hoi hơn nữa.

Nói đến tập đoàn kinh tế là nói đến mô hình tổ chức nhóm công ty và quản trị công ty trong tập đoàn, trong khi đây lại là điểm yếu lớn nhất của phần lớn doanh nghiệp Việt Nam không chỉ trong lĩnh vực nông nghiệp. Nhiều công ty con, kinh doanh nghiều ngành nghề, nhiều sản phẩm không đồng nghĩa nó đã là một tập đoàn kinh tế, và khi năng lực quản trị trong tập đoàn của anh cũng kém….thì chúng ta càng không thể nói tới phát triển nông nghiệp bền vững được.

Trong vai trò như một bác sĩ hoặc một kiến trúc sư, các chuyên gia tư vấn chiến lược & quản trị công ty sẽ đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc đồng hành cùng các doanh nghiệp/tập đoàn có tham vọng phát triển lớn trong lĩnh vực nông nghiệp ngay từ ban đầu. Họ cần được trân trọng & động viên vì sứ mệnh này.

Nguồn lực tài chính dành cho phát triển

Do đặc thù của các dự án nông nghiệp CNC là quy mô lớn nên cần nhiều vốn, thời gian thực hiện kéo dài, vòng quay vốn chậm, thời gian hoàn vốn vốn lâu, rủi ro cao… Trong khi đó, phần lớn các doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam đều có chung hạn chế về năng lực lập luận chứng kinh tế – kỹ thuật để chứng minh tính khả thi của dự án đầu tư, và phần lớn đều là các hồ sơ dự án cắt ghép, dự toán đầu tư, kế hoạch kinh doanh và tài chính đều được xây dựng theo mô hình tài chính cũ đã lạc hậu so chuẩn mực quốc tế. Ngoài ra, trong quan điểm phổ biến của các ngân hàng hiện nay là cho vay thương mại nên tài sản thế chấp và cho vay trung hạn vẫn là tiêu chí đầu tiên và quan trọng nhất trong hồ sơ xét duyệt của các NHTM.

Trong khi đó, cái mà nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp CNC thực sự cần chính là dòng vốn “tín dụng dành cho đầu tư” thay vì dòng vốn “tín dụng thương mại” phổ biến như hiện nay. Do vậy, vấn đề đặt ra không phải là mở rộng và nới các tiêu chuẩn để doanh nghiệp dễ dàng hơn trong việc tiếp cận được nguồn vốn từ NHTM, mà nhà nước nên khuyến khích và tạo hành lang pháp lý cho sự ra đời của các quỹ tài chính trong nước vừa đóng vai trò như một nhà đầu tư tài chính, vừa có chức năng cung cấp các khoản tín dụng dài hạn tương tự như các NHTM.

Nhà nước nên xác định quỹ tài chính trong nước có nhiệm vụ thu hút nguồn vốn cả trong và ngoài nước, thay vì chỉ trông đợi vào làn sóng M&A & đầu tư trực tiếp từ nước ngoài vào lĩnh vực nông nghiệp như hiện nay vốn không giúp được gì nhiều cho sự phát triển của các tập đoàn kinh tế tư nhân thuần Việt Nam. Ngoài ra, các quỹ tài chính cũng không nên rập khuôn áp dụng các tiêu chuẩn đánh giá rủi ro tín dụng qua tài sản thế chấp như các NHTM, mà nên tập trung vào việc xây dựng bộ tiêu chí (định tính và định lượng) có tính khoa học nhằm đánh giá và xếp loại các dự án nông nghiệp thông qua báo cáo khả thi dự án đầu tư, và cân bằng rủi ro thông qua tài sản thế chấp là tài sản hiện có đồng thời với tài sản hình thành trong tương lai của dự án đầu tư của doanh nghiệp.

Trần Khắc Điền

Chuyên gia tư vấn của Strategic Foresight

Nguồn: Thời báo Kinh tế Sài Gòn https://thesaigontimes.vn/nong-nghiep-viet-nam-de-la-nguoi-dan-dau/